Бойченко М. І., Кубальський О. Н. Життєсвіт людини у топонімах: філософське осмислення життєвого простору

DOI: 
https://doi.org/10.15407/ugz2025.04.102
Ukr. geogr. z. 2025, No. 4:102-111
Date of approval for printing: 

16.02.2026

Мова публікації: 
Ukrainian
Автори: 

Бойченко М. І.,  
Кубальський О. Н., 


1 Київський національний університету імені Тараса Шевченка, Київ
2 Інститут досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки імені Г. М. Доброва Національної академії наук України, Київ
Резюме: 

На засадах філософії розглянуто, як саме людина надає своєму життєвому простору осмисленості, перетворюючи його на життєсвіт. Метою дослідження є виявлення філософських підстав топоніміки через з’ясування значущості понять «життєсвіт», «життєвий простір» для формування географічного підходу до опису світу. Методами дослідження є соціальна феноменологія у сполученні з неоінституціоналізмом і філософією перформативності: люди встановлюють топоніми згідно принципів інтерсуб’єктивності у встановленні смислів, прагнучи досягнути вищої виконавської майстерності для створення спільної ціннісно-нормативної основи. Поняття «життєсвіт», «життєві форми», «життєвий простір» створюють світоглядну концептуальну рамку для формування географічного підходу до топоніміки.

Ключові слова: 
топоніми,  життєсвіт людини,  життєвий простір,  філософська топологія,  географічна топологія,  інтерсуб’єктивність,  перформативність
Сторінки: 
102-111
Література: 

1. KJBO. (2025). King James Bible. URL: https://www.kingjamesbibleonline.org/


2. Kant, I. (1998). Critique of Pure Reason. (Timmermann, J., ed.). Hamburg: Meiner. 995 p. [In German]. [Кант І. (1998). Критика чистого розуму. За ред. Й. Тіммермана. Гамбург: Meiner. 995 с.]


3. Taranova, N. (2006). The main stages of the development of toponymy as a science. Scientific Notes of the Volodymyr Hnatyuk Ternopil National Pedagogical University. Series: Geography, (2). [In Ukrainian]. [Таранова Н. (2006). Основні етапи розвитку топонімії як науки. Наукові записки ТНПУ ім. В. Гнатюка. Серія: Географія, № 2.] URL: http://www.library.tnpu.edu.ua/bitstream/123456789/25135/1/Taranova.pdf


4. Boiko, A. (2025). Philosophical-topographic orientations after the spatial turn. Visnyk of the Lviv University. Series Philos.-Political Studies, 59, 28–36. [In Ukrainian]. [Бойко А. (2025). Філософсько-топографічні орієнтації після просторового повороту. Вісник Львівського університету. Серія філос.-політолог. студії, Вип. 59, С. 28–36.] DOI: https://doi.org/10.30970/PPS.2025.59.3


5. Kruglov, I. (2020). Transdisciplinary Geoecology: Monograph. Lviv: Ivan Franko National University of Lviv. 292 p. [In Ukrainian]. [Круглов І. (2020). Трансдисциплінарна геоекологія: монографія. Львів: ЛНУ ім. І. Франка. 292 с.]


6. Labinska, G. (2016). Toponymy. Textbook. Lviv: Ivan Franko National University of Lviv. 274 p. [In Ukrainian]. [Лабінська Г. (2016). Топоніміка. Навчальний посібник. Львів: ЛНУ ім. І. Франка. 274 с.]


7. Labinska, G. (2020). Toponymy of Ukraine. Textbook. Lviv: Ivan Franko National University of Lviv. 60 p. [In Ukrainian]. [Лабінська Г. (2020). Топоніміка України. Навчально-методичний посібник. Львів: ЛНУ ім. І. Франка. 60 с.]


8. Husserl, E. (2021). Ideas of Pure Phenomenology and Phenomenological Philosophy: Book One. (Kebuladze, V., trans.). Kharkiv: Folio. 348 p. [In Ukrainian]. [Гусерль Е. (2021). Ідеї чистої феноменології і феноменологічної філософії: Кн. 1. Пер. з нім. В. Кебуладзе. Харків: Фоліо. 348 с.]


9. Husserl, E. (2021). Cartesian Meditations: Introduction to Phenomenology. (Vachtel, A., trans.). Kyiv: Tempora. 304 p. [In Ukrainian]. [Гусерль Е. (2021). Картезіанські медитації. Вступ до феноменології. Пер. з нім. А. Вахтель. Київ: Темпора. 304 с.]


10. Husserl, E. (1935). The Crisis of European Humanity and Philosophy. [In German]. [Гусерль Е. (1935). Die Krisis des europäischen Menschentums und die Philosophie.] URL: https://www.hs-augsburg.de/~harsch/germanica/Chronologie/20Jh/Husserl/hus_kris.html


11. Schutz, A. (2004). Structures of the Life-World. (Kebuladze, V., trans.). Kyiv: Ukrainian Center for Spiritual Culture. 560 p. [In Ukrainian]. [Шюц А. (2004). Структури життєсвіту. Пер. з нім. В. Кебуладзе. Київ: Український Центр духовної культури. 560 с.]


12. Waldenfels, B. (2004). Topography of the Stranger: Studies in the Phenomenology of the Stranger. (Kebuladze, V., trans.). Kyiv: PPS-2002. 206 p. [In Ukrainian]. [Вальденфельс Б. (2004). Топографія Чужого: студії до феноменології Чужого. Пер. з нім. В. Кебуладзе. Київ: ППС-2002. 206 с.]


13. Kebuladze, V. (2017). “Lebenswelt” by Husserl and “Dasein” by Heidegger: problems of translation. Filosofska Dumka, (5), 99–108. [In Ukrainian]. [Кебуладзе В. (2015). “Lebenswelt” Гусерля і “Dasein” Гайдеґера: проблеми перекладу. Філософська думка, № 5, С. 99–108.] URL: https://dumka.philosophy.ua/index.php/fd/article/view/184


14. Minakov, M. A. (2007). History of the Concept of Experience. Monograph. Kyiv: PARAPAN. 380 p. [In Ukrainian]. [Мінаков М. А. (2007). Історія поняття досвіду. Монографія. Київ: ПАРАПАН. 380 с.]


15. Haushofer, K. (1939). Borders in their Geographical and Political Significance. 2nd rev. ed. Heidelberg-Berlin-Magdeburg: Kurt Vowinckel Verlag. 279 p. [In German]. [Гаусгофер К. (1939). Grenzen in ihrer geographischen und politischen Bedeutung. II, neubearb. Aufl. Heidelberg-Berlin-Magdeburg: Kurt Vowinckel Verlag. 279 с.]


16. Vegesh, M. (2015). The geopolitical concept of Karl Haushofer. Romanian-Ukrainian Relations, History and Present. Editura Muzeuluj Satmarean, 143–152. [In Ukrainian]. [Вегеш М. (2020). Карл Гаусгофер: штрихи до портрета геополітика. Регіональні студії, № 20, С. 137–145.] DOI: https://doi.org/10.32782/2663-6170/2020.20.23


17. Fichte, J. G. (1800). The Closed Commercial State. Tübingen: J. G. Cotta’s Bookstore. 290 p. [In German]. [Фіхте Й. Г. (1800). Der Geschlossene Handelsstaat. Тюбінген: J. G. Cotta’schen Buchhandlung. 290 с.]


18. Yatsenko, B. P. (2025). Category of “power” on the States Geostrategy. Ukrainian Geographical Journal, 2(130), 59–66. [In Ukrainian]. [Яценко Б. П. (2025). Категорія «сили» в геостратегії держав. Український географічний журнал, № 2 (130), С. 59–66.] DOI: https://doi.org/10.15407/ugz2025.02.059


19. Kubalskyi, O. N. (2024). Cultural-Anthropological Basis of Strong Constructivism in Social Cognition. Anthropological Measurements of Philosophical Research, (25), 51–60. DOI: https://doi.org/10.15802/ampr.v0i25.307595


20. Kubalskyi, O. (2024). Science Communication in the Global Age: Social and Philosophical Analysis of International Experience and Ukrainian Context. Philosophy and Cosmology, 33, 123–133. DOI: https://doi.org/10.29202/phil-cosm/33/4


21. Boychenko, M. (2016). Institutional origins of globalization. Bulletin of the Kharkiv National Pedagogical University named after G. S. Skovoroda. “Philosophy”, 47(1), 3–13. [In Ukrainian]. [Бойченко М. (2016). Інституційні витоки глобалізації. Вісник Харківського національного педагогічного університету імені Г. С. Сковороди. “Філософія”, Вип. 47, Ч.1, С. 3–13.]


22. Boychenko, M. (2008). The place of the theory of social institutions in modern social philosophy. Political Science Bulletin, 36, 7–21. [In Ukrainian]. [Бойченко М. (2008). Місце теорії соціальних інститутів у сучасній соціальній філософії. Політологічний вісник, Вип. 36, С. 7–21.]


23. Boichenko, M., Kubalskyi, O., & Pancheko, L. (2025). The Philosophical System of the All-Under-Heaven in the World Discourse of Geopolitical Science. The World of the Orient, 2(127), 164–172. DOI: https://doi.org/10.15407/orientw2025.02.164


24. Vernadsky, V. I. (1926). Biosphere: I–II. Leningrad: Scientific and Technical Publishing House. 146 p. [In Russian]. [Вернадский В. И. (1926). Биосфера: I–II. Ленинград: Научное химико-техническое издательство. 146 с.]


25. Vernadsky, W. (1924). Geochemistry. Paris: Librairie Félix Alcan. 403 p. [In French]. [Вернадський В. (1924). La Géochimie. Париж: Librairie Félix Alcan. 403 с.]


26. Kotyhorenko, V. O. (2025). Social resilience: a dimension of conceptualization. Regional Studies, 42, 9–18. [In Ukrainian]. [Котигоренко В. О. (2025). Соціальна резильєнтність: вимір концептуалізації. Регіональні студії, № 42, С. 9–18.] DOI: https://doi.org/10.32782/2663-6170/2025.42.1


27. Patoka, I. V., & Krusanov, D. A. (2025). Indication of Spatial Justice through the Accessibility of Social Services: Contemporary German Experience. Ukrainian Geographical Journal, 3, 87–97. [In Ukrainian]. [Патока І. В., Крусанов Д. А. (2025). Індикація просторової справедливості через доступність соціальних послуг: сучасний досвід Німеччини. Український географічний журнал, № 3 (131), С. 87–97.] DOI: https://doi.org/10.15407/ugz2025.03.087


28. Yermolenko, A., Gardashuk, T., et al. (2025). War and the environment: ecological, ethical and anthropological dimensions: Round Table. Filosofska Dumka, 3, 7–73. [In Ukrainian]. [Єрмоленко А., Гардашук Т. та ін. (2025). Війна і довкілля: еколого-етичні та антропологічні виміри: Круглий стіл. Філософська думка, № 3, С. 7–73.] DOI: https://doi.org/10.15407/fd2025.03.007


29. Plessner, H. (1924). Limits of Community: A Critique of Social Radicalism. Bonn: Friedrich Cohen. 121 p. [In German]. [Плеснер Г. (1924). Grenzen der Gemeinschaft. Eine Kritik des sozialen Radikalismus. Бонн: Friedrich Cohen. 121 с.]


30. Plessner, H. (1928). The Stages of the Organic and Man: Introduction to Philosophical Anthropology. Berlin: Walter de Gruyter. 346 p. [In German]. [Плеснер Г. (1928). Die Stufen des Organischen und der Mensch: Einleitung in die philosophische Anthropologie. Берлін: Walter de Gruyter. 346 с.]


31. Scheler, M. (2018). The Place of Man in the Cosmos. With an introduction and notes edited by Wolfhart Henckmann. Hamburg: Felix Meiner Verlag. 217 p. [In German]. [Шелер М. (2018). Die Stellung des Menschen im Kosmos. З вступом і примітками Вольфгарта Генкмана. Гамбург: Felix Meiner Verlag. 217 с.]


32. North, D. (2000). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. (Dziub, I., trans.). Kyiv: Osnovy. 198 p. [In Ukrainian]. [Норт Д. (2000). Інституції, інституційна зміна та функціонування економіки. Пер. з англ. І. Дзюб. Київ: Основи. 198 с.]


33. Gumbrecht, H. U. (2004). Production of Presence. What Meaning Cannot Convey. Stanford, CA: Stanford University Press. 180 p.


34. Gumbrecht, H. U. (2012). In Praise of Athletic Beauty. (Bystrytska, M., trans.). Kyiv: Dukh i Litera. 216 p. [In Ukrainian]. [Ґумбрехт Г. У. (2012). Похвала спортивній красі. Пер. з англ. М. Бистрицької. Київ: ДУХ І ЛІТЕРА. 216 с.]


35. Austin, J. L. (1962). How to Do Things with Words. Oxford: Clarendon Press. 166 p.


36. Searle, J. (1995). The Construction of Social Reality. New York: Free Press. 241 p.


37. Kukhta, V. (2025). Impact of elections on political transformations of tropical Africa countries. Regional Studies, 41, 125–130. [In Ukrainian]. [Кухта В. В. (2025). Вплив виборів на політичні трансформації країн тропічної Африки. Регіональні студії, № 41, С. 125–130.] DOI: https://doi.org/10.32782/2663-6170/2025.41.21


38. Ukrinform. (2025). Google Maps will rename the Gulf of Mexico in the USA to the American Gulf. 28.01.2025. [In Ukrainian]. [Укрінформ. (2025). Google Maps перейменує в США Мексиканську затоку на Американську. 28.01.2025.] URL: https://www.ukrinform.ua/rubric-world/3953715-google-maps-perejmenue-v-ssa-meksikansku-zatoku-na-amerikansku.html